|
 |
0–6 YAŞ
DÖNEMİNDE DİL KAZANIMLARI KONUSUNDA
ÇOCUĞA
AİLENİN DESTEĞİ
|
Bebekler, doğuştan dil ve
konuşma yeteneğiyle doğarlar; ancak sizin yardımınız çok
önemlidir. Araştırmalar, çocuğun nasıl ve ne zaman konuşmayı
öğrendiği konusunda ailesinin desteğinin olumlu etkisi olduğunu
göstermektedir.
Dili kullanmayı öğrenmek dereceli bir süreçtir. Bebeğiniz,
çevresinde konuşulan dili dinlemekten mutlu olacaktır ve
duyduklarını, pratik yaparak konuşmayı öğrenecektir. Önce
kendisine söylenen şeyleri anlamaya, daha sonra da sözcükleri
tek tek kullanmaya başlayacaktır. Başlangıçta bu sözcükleri
tutarsız olarak kullanabilir. Daha sonra bu sözcüklerle basit
cümleler kuracak ve en sonunda da daha uzun ve anlaşılır
cümleler kurarak, hangi sesleri kullanacağını doğru olarak
öğrenecektir.
Birçok aile, çocukların nasıl ve ne zaman konuşması gerektiğini
bilmekte güçlük çekerler. Ancak, her çocuğun kapasitesinin
farklı olduğunu unutmamak gerekir. Aynı ailedeki çocukların
konuşmayı öğrenme süreleri farklı olabilir. Kız çocukları, erkek
çocuklarına göre konuşmayı daha erken kazanabilmektedirler.
Burada önemli olan çocuğun dil gelişiminde tutarlı olmasıdır.
Çocuğunuza Yardım Etmek İçin Neler
Yapılabilir?
DOĞUMLA 6 AY ARASI
• Şarkı ya da ninni söylerken, onun yüz mimiklerini taklit edin.
• Beslenme, altını değiştirme ve banyo saatlerini konuşma
saatlerine dönüştürün.
• "ce" oyunları gibi oyunları oynayarak karşılıklı iletişimi
geliştirin.
• İsmini söylediğinizde size bakmasını teşvik edin.
• İletişim çabasıyla çıkardığı bütün sesler için olumlu ifadeler
kullanın. Örneğin: "Ne güzel gülüyorsun "
6–12 AY ARASI
• Seslerin farkına vardıkça (örneğin telefon çaldığında) ne
olduğunu anlatın.
• Ne söylediğinizi anlaması için ona zaman tanıyın.
• Günlük aktivitelerinizi tanımlamak için aynı ifadeleri
kullanın."Ayşe'nin banyosu", "yatma vakti" gibi.
• Nesneleri gösterip, doğal bir konuşma ortamında isimlendirin.
• Parmak oyunları oynayın.
• Kitaplarla tanıştırın; kitapta bulunan basit ve günlük
yaşantısında çok karşılaştığı nesneleri isimlendirin.
12–18 AY ARASI
• Çocuğunuzla iletişiminizde basit ve kısa cümleler kullanın.
• Doğal bir formda, ancak yavaş, anlaşılır ve açık konuşun.
• Çocuğunuzun sözcük kazanımı için tercihli sözcüklerle soru
yönelterek model olun. Örneğin; elma ya da muz ister misin?
Gibi.
• Oynayabileceği bazı oyuncakları sağlayın. Örneğin; oyuncak bir
telefon konuşma taklitleri yapabileceği en iyi oyuncaktır.
18–24 AY ARASI
• Yaptığınız aktiviteleri ve ne olduğunu anlatıp tanımlayın.
• Birlikte bazı günlük aktiviteler yapın, böylece konuşacak çok
şey olacaktır.
• Çocuğunuzun oyun içinde gerçek nesnelerle oynamasını teşvik
edin. Örneğin; gerçek yiyecekler kullanılan bir çay partisi
gibi. .
• Geçmişten, günümüzden ve gelecekten söz edin; bugün ne
yaptınız, yarın büyükanne gelecek gibi.
• Eğer çocuğunuzun çıkarabildiği bir ses varsa (örneğin; baa),
bu sesle başlayan ve çevresinde bulunan nesneleri öncelikle
sözcük dağarcığına kazandırmayı hedefleyin. Örneğin; bardak
gibi. Bu sözcüğü basit cümlelerde ve duruma uygun ifadelerin
içinde kullanın.
2–3 YAŞ ARASI
• Çocuğunuza "edat" ları öğretebileceğiniz oyunları oynayın.
Örneğin, "topu kutunun 'içine' koymak" ya da "masanın 'üstünden'
atmak" gibi. .
• Diğer çocuklarla oyun oynayarak iletişim sağlayabilmesi için
fırsatlar yaratın.
• Kitap içinde bulunan eylemleri tanımlayarak, onları kısa
cümlelerle anlatın. Anlattığınız cümlelerle ilgili her olaya
ilişkin hemen soru yöneltin. Her ne cevap verirse versin, tekrar
sorunuzun yanıtını bir de sizden duyması ona uygun konuşma
modeli olmanız açısından etkili olacaktır. Örneğin; "Evet çocuk
ayakkabısını giyiyormuş" gibi.
3–5 YAŞ ARASI
• Büyük- küçük, sert- yumuşak gibi zıtlıklar içeren oyunlar
oynayın.
• Konuşmalarınıza zamana ilişkin kavramlar katın (bugün, yarın,
daha sonra, gelecek hafta gibi).
• Çocuğunuza olaylara ilişkin hisleri ve duyguları hakkında
konuşma fırsatı tanıyın ve paylaşımda bulunun.
• Kendinize ait sözcük oyunları, tekerlemeler, hikâyeler
yaratın.
• Sözcük bulma oyunları oynayın.
Dil ve Konuşma Problemleri
Dil gelişiminde neyin normal olabileceği konusunda çocuktan
çocuğa çok farklılıklar olabilir. Dil ve konuşma problemleri pek
çok değişik biçimde ortaya çıkar ve çocuklar, bir ya da birkaç
problemi eşzamanlı yaşayabilirler. Örneğin; hangi nedenle olursa
olsun, gecikmiş problemi olan bir çocukta, aynı zamanda
artikülasyon sorunu da kendini gösterecektir.
Ne zaman yardım isteyeceğiniz konusunda belirgin bir kural
yoktur. Eğer endişeleniyorsanız bu konuda bir uzmana danışmanız
uygun olacaktır.
Endişenizin nedeni şunlar olabilir:
• Çocuğunuz seslere tepki vermiyorsa.
• Siz ve ailenin diğer üyeler, çocuğunuzun ne söylediğini
anlamıyorsanız.
• Ailenin öyküsünde, bir dil ve konuşma gecikmesi varsa.
• Çocuğunuzun dil gelişiminin ve konuşmasının, aynı yaştaki
çocuklara göre belirgin olarak geride olduğunu düşünüyorsanız.
Çocuk Gelişim ve Eğitimcisi
Neşe DOĞANÇELİK
|
|
